يعنى مفاهيمى كه شمول و فراگيرى آنها به گونه‌اى است كه نمىتوان مفهومى عام‌تر از آنها در نظر گرفت كه به عنوان جنس براى آنها مطرح شود ، ناچار بسيط مىباشند . زيرا يك مفهوم اگر مركب باشد ، به دلايلى كه در جاى خود بيان شده ، حتما از يك جزء اعم ( جنس ) ، كه ما به الاشتراك آن با اشيائى ديگر است ، و از يك جزء ديگر مساوى ( فصل ) كه اختصاص به آن دارد ، تركيب يافته است . امكان ندارد يك مفهوم ، مركب از دو مفهومى باشد كه هردو مساوى با آن مفهوم ، يا هردو اخص از آن ، يا هردو اعم از آن ، و يا يكى اعم و ديگرى اخص از آن باشند ، بلكه لزوما بايد يكى از آنها اعم و ديگرى مساوى با آن مفهوم باشد . بنابراين ، اگر مفهومى به گونه‌اى بود كه عام‌تر از آن قابل تصور نبود ، آن مفهوم بسيط خواهد بود . چون اگر مركب باشد بايد جنسى داشته باشد كه از خودش عام‌تر باشد ، و بنابر فرض چنين جنسى ندارد . مواد ثلاث از مفاهيم عامند مقدمهء سوم : مفهوم وجوب ، امتناع و امكان از مفاهيم عامى هستند كه مجموع آنها همهء مفاهيم ، حتى محال‌هايى را كه هيچ شيئيتى ندارند دربر مىگيرند ، يعنى هرچه را تصور كنيم از يكى از اين امور سه‌گانه بيرون نمىباشد ، و لذا آنها بسيط مىباشند - چراكه اگر مركب بودند بايد مفهومى عام‌تر از آنها داشته باشيم تا به منزلهء جنس آنها باشد ، و اين با عموميت آنها منافات دارد - و چون بسيطاند ، مستغنى از تعريف خواهند بود . « 1 » از مطالب بالا ، كلام حضرت علامه - كه در بيان بديهى بودن مفاهيم مواد سه‌گانه

--> ( 1 ) . ممكن گفته شود : مفهومى بسيط است كه اعمّ از آن را نتوان در نظر گرفت و اين در صورتى است كه خود مفهوم به تنهايى همهء موارد را در برگيرد ، و امتناع و امكان چنين نيستند . آرى در مورد وجوب مىتوان گفت كه از عموميت كاملى برخوردار بوده و مساوى و بلكه مساوق با وجود مىباشد و همان‌گونه كه از گسترهء مفهوم وجود چيزى بيرون نيست از قلمرو مفهوم وجوب نيز چيزى خارج نمىباشد . ازاين‌رو برخى گفته‌اند : در ميان اين سه مفهوم ، آن‌چه بديهى است همان مفهوم وجوب و ضرورت است . و امتناع ( به معناى ضرورت عدم ) و امكان ( به معناى سلب ضرورت وجود و عدم ) هردو با همان مفهوم ضرورت شناخته مىشوند . ( دقت شود ) .